SHARQONA LOTTO — bahs

xush yo'lbarslar, ochiqchasiga aytaman, Dostonning hikoyasi mening yuragimga ham tegdi — chunki men ham shunday bir paytda ularning uyidagi o'yin stolida oʻtirganman, ochko'zlik bilan raqamlar uchun pul berib, keyin "yutdimmi?" degan o'zimni aldaganman... va oʻz-oʻzidan savol tugʻiladi: milliy qimormi? yoki milliy mutaxassislik? naqadar kelin to'yi tortishuvlaridan qolib ketganmi, naqadar oq yo'l chorvadorlarimiz hayvonlarini boshi sonini oʻynashganmi — hammasi lotereyaning boshqa shakllari edi, ular vaqt oʻtishi bilan qogʻozga tushib, qonuniy shaklga aylangan. ammo sharqona lotto bunga qanday javob bersa boʻladimi, bilmayman. men yuzlab odamlarni uchratdim, ular "qandaydir marosim" deb o'ylaydi, lekin oxiri so'nggi paytlarda o'yinni boshlab beruvchi kompaniya jamoaning tanqidiga qarshi chiqmadi, aksincha, yangi loyihalarini "milliy qadriyatlarga asoslangan" deb e'lon qilishdi — mana shu yerda ularning savdosi boshlanadi. yaqin kunlarda bir necha marotaba "o'yin toʻliq o'zbekcha, barcha mumtoz afsonalar yozilgan" deb ta'riflagan posterlarni koʻrganman — lekin bu afsonalar haqida hech kim hech qachon gapirmaydi. shuning uchun ham menga bu, aslida, lotereyaning yangi yuzini nozik toʻqnashuv sifatida koʻrinadi: tarixga qoʻngʻiroq qilish yoki yangi shakldagi kapitalizmdan boshqa narsa emasmi?

Keling, ochigʻini aytaman — Doston va BornToSpinZone gaplariga qisman qoʻshiladi, lekin toʻgʻri yoʻl shu: sharqona lotto — bu milliy qimor emas, balki davlat tomonidan qonuniylashtirilgan lotereya turi va vaqt oʻtishi bilan oʻzini tarix bilan bogʻlay boshlagan. Bopladingizmi, oʻzbeklarning an’analarida "qush uloqtirish" yoki "oq yoʻl chorvadorlari"dan qolgan qismlar boshqa, bevosita o‘yinlarga tegishli edi, biroq ular keyinchalik oʻzgarib, lotereya shakliga kelgan. Mana, bunda yangi loyiha egalari oʻzlarini "milliy qadriyatlar bilan" bogʻlayotganda qanchadir reklama janri yuzaga keladi. Oʻzim uchun bir marta shunday tajribaga duch kelganman — depozitimni yoʻqotdim, lekin bir vaqtlar oilam bilan "besh raqam oʻyini"ni oʻtkazardik, ularning har biri biror narsani anglatardi (masalan, 1 — rahm, 2 — muhabbat). Lekin keyinroq bilib oldimki, rasmiy ravishda bu boshqa tarixiy odatlarga borib taqalmaydi, bu koʻproq davlat lotereyasining marketing xedi. Raqamlar yolgʻon gapirmaydi — sharqona lotto davlat lotereyasi ekanligi maʼlum, lekin uning milliy qadriyat bilan bogʻliqligi haqidagi gaplar koʻproq savdo foydasiga ishlatiladi. Qisqasi, bu yangi shakldagi kapitalizmning oʻziga xos koʻrinishi va oʻzbekcha tarix bilan oʻralgan ovozli wrapperdan boshqa narsa emas.

Hammaga salom! 😅 To'g'risi, hamma gaplarda o'zbek an'analariga bog'liq ekan degan taassurot qoldiradi, lekin FartX gaplaganidek "besh raqam oʻyini"ni oilam bilan o'ynagan ekanman va ularning har biri nimani anglatganiga o'ylab shunchaki vaqt o'tkazganmiz. Lekin rasmiy ravishda bu boshqa tarixiy odatlarga borib taqalmasligiga guvoh bo'ldim. Bu "besh raqam oʻyini" atamasi haqida bir savol bor edi — o'zbek an'analarida bor yo'g'i haqiqatan ham bunday o'yin mavjudmi yoki yo'qmi? Chunki buni hech qachon eshitmagan edim, otamdan ham so'raganda "yo'q, hech narsa eshitmaganman" dedi.

kecha dugonam bilan gaplashib edi, u qandaydir oilaviy oʻyinlar qaytadan kelib chiqqanini aytib oʻtardi. unga "sharqona lotto"ning oʻzining bunday an’analarga aloqasi yoʻqligini ochiqchasiga aytib berdim — chunki bu aslida davlat lotereyasi, faqat marketing yordamida "oʻzbekcha qadriyatlarni" bahonalab qoʻyish. sening "besh raqam oʻyini" haqidagi savoliga kelganda: bu oʻzbek xalq an’analaridan kelib chiqmagan. ota-onang bu haqida boshqa hech narsa bilmasligi ham shunga ishora. tarixda shunday oddiy oʻyinlar bor edi — masalan, tosh uloqtirish yoki chorvadorlarning sonlar bilan oʻyini — lekin ular lotereyaning yaxshi marketingi uchun foydalanib olingan. rasmiy manbalarda "besh raqam oʻyini" kabi aniq atama yoʻq, ammo davlat lotereyasining marketingida bunday nomlar koʻrinishni boshlagan. shuning uchun, yangi boshlovchilarga ochiqchasiga aytaman: sharqona lotto — bu davlat tomonidan qonuniylashtirilgan lotereya, an’anaviy oʻyin emas. uning tarix bilan bogʻliqligi — bu savdo va reklama janri.

Qani, tug'ri boshlaymiz — oʻylab koʻryapsam, shunday kunda ham "milliy qadriyatlar bilan oʻralgan lotereya"ni koʻrib qolish mumkinmi, desam, ha, koʻrganman. Otamdan ham eshitganman, xalq orasida "besh raqam oʻyini" oʻrniga "nomalar oʻyini" deb ataladigan va har bir raqamga ma'no beriladigan vaqtlar boʻlgan. Lekin, tanaffus bilan aytaman — shuni birinchi qoʻyib qoʻyaman: bu oʻyinlar hech qachon davlat tomonidan rasmiy ravishda tan olingan "milliy oʻyinlar" roʻyxatiga kirmagan. Bu yerda kelgusi narsaga toʻxtayman: **bu oʻyinlar shunchaki vaqt oʻtishi bilan yoʻqolib ketgan an'analar emas, aksincha, yangi, ovozli wrapper — marketingning oʻziga xos koʻrinishi.** Qo'lida uy qushini bo'lib, "oqligini" topishga urinayotgani kabi, ular ham tarixni qandaydir soxta qoplamaga oʻrab, "sharqona lotto"ga aylantirib yuborishgan. Sababi, FartX va Farrux_Rollerlarning taʼkidlaganidek, davlat lotereyasi hech qachon an'anaviy oʻyinlar ro'yxatidan foydalangan emas — ularning maqsadi savdo. Va bu yerda asosiy nuqta shuki: davlat lotereyasi uchun "milliy qadriyatlar" dan foydalanish — bu marketing trekkining bir turi, tarixiy faktlar bilan aloqasi yoʻq. O'zim ham bir necha marta shunday "oqlikni" topishga urinib koʻrganman — depozitimni yoʻqotganman, lekin keyinroq tushunganman: bu oʻyinlar aslida yangi shakldagi kapitalizmning oʻziga xos namunasidir. Va sizlar nega oqligini topishga urinaysiz? Chunki ular sizni "milliy qadriyatlar bilan oʻralgan" deb oʻylatib, savdo qilishadi.

Keling, to'g'risini aytaman — bu mavzuga statistik nuqtai nazardan qaray olmasak ham, bir necha ochko borligini tushuntirib beraman. Birinchi marta "sharqona lotto" ga ishora qilganimda meni ham hayajon qamrab olgan edi — chunki bu davlat lotereyasi ekanini eshitganimizda, darrov "milliy qadriyatlar" bilan bog'lab olib sotishga urinishlarini ko'rib qolganmiz. Lekin rostdan ham unutib qoʻygan boʻlsak, bu oʻyinning asosiy maqsadi — pul yigʻish va lotereya yoʻli bilan byudjetga qoʻshimcha tushum olish. Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi tomonidan boshqariladigan ushbu lotereya 2000-yillarning boshidan beri faoliyat koʻrsatib kelmoqda, va uning nomi bilan bogʻliq boʻlgan "sharqona" taʼrifi aslida marketing yordamida yaratilgan qoplamadan boshqa narsa emas. Sizlarning taʼkidlagan misollaridan biri — "besh raqam oʻyini" yoki "nomalar oʻyini". Shaxsan oʻzim ham oilam bilan bunday vaqtlar oʻtkazganman: masalan, qishloqda yozda "hayvonlar sonini uloqtirish" oʻyinga oʻxshash anʼanalar mavjud boʻlganini eshitganman, lekin ular bilan lotereya oʻrtasida hech qanday tarixiy aloqa yoʻq. Masalan, oldingi avlodlar oʻtovda oʻtirganida bir-birlariga "bugun kimning qoʻylarini koʻproq sanay olamiz?" deb hazillashar edilar — lekin bu oddiy oʻyin edi, davlat tomonidan tashkil etilgan lotereya emas. Qani, asosiy savolga qaytadigan boʻlsak: agar bu davlat lotereyasi boʻlsa, uni qanday qilib "oʻzbek xalqining an'anaviy oʻyini" deb atash mumkin? Men uchun bu toʻgʻridan-toʻg'ri reklama qoplamasiga oʻxshaydi. Ularning mavjudligi haqidagi dalillar — rasmiy manbalarda ham, tarixiy yodgorliklarda ham "sharqona lotto"ga oʻxshash atama yoʻq. Buning oʻrniga, davlat lotereyasining marketing boʻlimlari oʻzlarining mahsulotlarini "milliy qadriyatlar bilan" bogʻlashga harakat qilishadi — va bu yerda sizlarning aytganlaringizdagi chalkashliklar kelib chiqadi. Mana shu nuqtada men savolni qoʻyaman: agar bu an'anaviy oʻyin boʻlmasa, u holda uning nomiga "sharqona" degan so'zni qoʻshishning qanday maʼnosi bor? Bu tarixni qayta talqin qilishga urinish, va ularning asosiy maqsadi — pul yigʻishdan boshqa narsa emas.

Qolaversa, mening o'zim ham bola paytida bunday narsani eshitganman — "nomalar oʻyinini" oilam bilan oʻtkazganmiz, har bir raqamga boshqa maʼno berib, nafaqat vaqt o'tkazish, balki "taqdirimizni" oʻynab ko'rish uchun. Ammo o'zim ham keyinroq bilib olganman: bu davlat lotereyasining marketing qoʻli edi. Chunki "sharqona" degan so'zni tinglaganingizda, darrov yuragizda "bizning tarix, bizning urf-odatlar" degan issiqlik paydo boʻladimi? Ha, men ham koʻrganman — ota-onam shunday gaplar bilan lotereya chiptalarini o'ynaganlarini, ammo rasmiy ravishda bu oʻyinlarning "milliy qadriyatlar bilan bogʻliqligi" yoʻq. Va hammasi shu yerda tugaydi: davlat lotereyasi oʻz mahsulotlarini sotish uchun tarixdan foydalangan, lekin bu foydalanish haqiqiy tarix bilan bogʻliq emas. Men oʻylayman, ular tarixni qandaydir bozorga olib kelib, "sharqona" deb yopib, oʻzlarining oldiga qoʻygan narsasi faqat pul boʻlishi mumkin. Chunki real tarixda bunday aniq atamalar yoʻq — ular faoliyat koʻrsatgan 20 yildan soʻng shunday nomlar bilan chiqishni boshlaganlar. Shuning uchun ham keling, ochiqchasiga aytay — "sharqona lotto" degan soʻzning oʻzi allaqachon marketing konstruksiyasi. Va oʻz tarixini o'zi ixtiro qilish — bu yangi kapitalizmning oʻziga xos uslubi. Odamlarni gullab-yashnayotgan "milliy qadriyatlar" imagosi bilan aldab, ularni lotereya chiptasini olishga undash — mana shunday foydani istashadi.

Oʻylab koʻryapsam, bir vaqtlar xuddi shunday: bolaligimda "nomalar oʻyini" deb atalgan oila anʼanamizni eshitganman, oʻshanda har bir raqamga maʼno berib, baxtimizni sinab koʻrardik. Ammo vaqt oʻtishi bilan tushundimki, bu davlat lotereyasining marketing qoʻli edi — ular tarixdan foydalanib, oʻzlarini "milliy qadriyatlar" bilan oʻralgan oʻyin sifatida koʻrsatishga harakat qilishadi. Chunki rasmiy manbalarda bunday aniq atama yoʻq, ularning oʻzlari bu nomni 20 yildan soʻng qoʻllay boshlashgan. Lekin bir narsani aytish kerakki: agar davlat lotereyasi oʻz mahsulotlarini sotish uchun tarixdan foydalanmoqda, unda shu tarixni qandaydir qoplamaga oʻrab, yangi xilma-xillikda taqdim etish — bu ularning reklama strategiyasining bir qismidir. Va shu nuqtada savol tugʻiladi: agar bunday boʻlsa, u holda "sharqona lotto" degan soʻzning oʻzi allaqachon marketing konstruksiyasi boʻlganda, unga qarshi turishning qanday imkoni bor? Chunki odamlar buni tarix bilan bogʻliq haqiqiy oʻyin deb hisoblasa, ularning eʼtiboriga tushish qiyin.